Niet alleen het Marsje, maar het hele doosje Celebration

• Arend, Peter en Peter
• 16.03.2007

Een bezoek aan de website van de gemeente Tilburg geeft gelijk een duidelijke indicatie van haar aspiraties. Uiteraard is er ruimschoots aandacht voor het feit dat Tilburg het economisch goed doet en dat ondernemen Tilburg in het bloed zit. Maar daarnaast wordt diverse malen gerefereerd aan het creatieve gehalte van de stad, aan de revitalisering van de Oude Stad en herbestemming van oude panden en leegkomende plekken op basis van creativiteit en aan de aansprekende culturele prestaties van Tilburg.

Tilburg toont daadkracht met het realiseren en doorontwikkelen van onder andere het Veemarktkwartier, het Kunstcluster en vele andere initiatieven op het gebied van creativiteit en cultuur. Na het verdwijnen van de traditionele textielindustrie in de jaren '70, lijkt Tilburg in de creatieve industrie een nieuwe katalysator voor economische en maatschappelijke ontwikkeling gevonden te hebben.

Het Veemarktkwartier
Het Veemarktkwartier is gelokaliseerd tussen de Spoorlaan, Ringbaan-Oost, de Piushaven en de Heuvel. Een aantal culturele instellingen is al langere tijd in deze wijk gevestigd, maar sinds de jaren '90 is een culturele invulling van het Veemarktkwartier ook echt onderwerp van beleid. Momenteel zijn onder andere Popcentrum 013, Cast, Carré, Villamedia, Villa Musica en Zaal 16 in dit gebied gehuisvest. Alle (groepen van) bedrijven en organisaties zijn werkzaam op het gebied van (nieuwe) media, muziek, kunsten, informatie en communicatie. Het uitgangspunt achter het Veemarktkwartier is kunst en cultuur als motor voor economische ontwikkeling. Met het Plan Veemarkt wordt gestaag verder gebouwd aan een verdere invulling van het cultureel-economische profiel van het Veemarktkwartier.

Villamedia
Villamedia is gehuisvest in de combinatie van een schoolgebouw uit de jaren '20, een aangrenzende villa die dienst deed als woonhuis voor de directeur en een nieuw gerealiseerde open entree. Villamedia verhuurt werkruimtes aan ondernemers werkzaam op het gebied van media in de breedste zin van het woord. Villamedia biedt niet alleen studio's om in te werken, maar ook vergader- en presentatiefaciliteiten en ruimte om elkaar te ontmoeten en samen te lunchen. Het ontmoeten en inspireren en het aangaan van samenwerkingsverbanden wordt nadrukkelijk nagestreefd. Stichting Villamedia is verantwoordelijk voor de exploitatie van Villamedia, de gemeente Tilburg is eigenaar van het pand.

Tilburg: Tussen theorie en praktijk
In het inleidende artikel van dit magazine zijn de theoretische concepten van Florida en Landry kort toegelicht. De spelers in Tilburg blijken, zowel expliciet als impliciet, met de formule van beiden geconfronteerd te zijn. Doel is om vanuit die context enigszins aan te duiden in welke zin de activiteiten van de ondernemende creatieve mensen achter Villamedia en het Veemarktkwartier een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van Creatieve Stad Tilburg.

Florida biedt met zijn 3 T's (Technologie, Talent en Tolerantie) een vrij algemeen kader. Duidelijk is in ieder geval dat het in Tilburg barst van het creatief en organisatorisch talent. De diverse grote opleidingsinstituten werken dagelijks aan het up-to-date houden en ontwikkelen van talent. De voortdurend vernieuwende samenstelling van de Tilburgse bevolking en de grote infrastructurele investeringen in creativiteit en cultuur vormen essentiële voorwaarden voor een verdere ontwikkeling op de tolerantieschaal. In Villamedia zijn innovatieve bedrijven gevestigd die opereren op het gebied van nieuwe media en deze nieuwe technologieën optimaal benutten en doorontwikkelen

Wanneer Tilburg in het algemeen en het Veemarktkwartier en Villamedia in het bijzonder vanuit Landry's perspectief beschouwd worden, is een aantal zaken het vermelden waard. Uit de gevoerde interviews blijkt dat er een substantiële kern van creatieve en open mensen, zowel binnen de diverse onderwijsinstellingen, culturele organisaties, de gemeentelijke overheid als meer specifiek het Veemarktkwartier aanwezig is. Deze mensen tonen visie en blijken in staat te zijn om nieuwe processen in gang te zetten. Met het ontwikkelen van de eerste initiatieven binnen het Veemarktkwartier, zoals Villamedia, lijkt er een soort van domino-effect op te treden, resulterend in bijvoorbeeld NS16, In-C en Plan Veemarkt.

De jaarlijkse nieuwe aanwas van grote aantallen studenten van allerlei pluimage, zorgt, in combinatie met een kern van lokaal gewortelde sleutelfiguren, voor een steeds weer vernieuwde en diverse bevolkingssamenstelling. Met het investeren in cultuur en creativiteit neemt de kans op permanente vestiging van nieuwe groepen in Tilburg toe.

De organisatiecultuur van de bedrijven in Villamedia is over het algemeen plat en non-hiërarchisch. In feite is er binnen Villamedia sprake van een soort arbeiderszelfbestuur en zijn de bedrijven samen verantwoordelijk voor de exploitatie en het verdere reilen en zeilen. Al in de conceptuele fase van Villamedia is er rekening gehouden met het creëren van publieke ruimtes, van plekken waar de creatieve ondernemers elkaar kunnen ontmoeten en inspireren.

Tilburg heeft geen historische binnenstad of anderszins bijna vanzelfsprekende lokale identiteit. Met het investeren in cultuur en creativiteit wordt enigszins ingehaakt op het textielindustrieverleden en op de van oudsher aanwezige culturele opleidingen. Met de voortvarende aanpak van deze investeringen wordt meer gerefereerd aan de Tilburgse authenticiteit, de no-nonsense volksaard van ondernemen, aanpakken, de mouwen opstropen, het zelf moeten doen, het van niets iets maken.

Zoals reeds vermeld wordt in Tilburg volop in het fysiek bouwen van culturele voorzieningen, creatieve clustergebouwen en onderwijsinstellingen geïnvesteerd.
Bij de verdere ontwikkeling van het Veemarktkwartier wordt nadrukkelijk vanuit een centrale ontmoetingskern gedacht. Het toekomstbeeld van de planmakers is dan ook een aaneengeschakelde verzameling van oude, nieuwe, grote en kleine panden met een centrale ontmoetingskern als onweerstaanbare verleider. Zo wordt getracht om met het bieden van fysieke ontmoetingsruimtes een dynamisch proces van netwerken en samenwerken op gang te brengen. De gemeente Tilburg investeert ook anderszins in de netwerkdynamiek. Vanaf voorjaar 2007 zal Colin, de netwerkorganisatie voor en door de creatieve industrie van Noord-Brabant, in Villamedia gevestigd zijn. Dit initiatief van NHTV internationale hogeschool Breda is reeds vanuit het Blushuis in Breda actief en wordt in eerste instantie voor een periode van drie jaar financieel door de gemeente Tilburg ondersteund.

Villamedia: Tussen droom en daad
Maar nu terug naar Villamedia. Zijn de doelstellingen van de initiatiefnemers van Villamedia nu gerealiseerd of ligt er nog een wereld tussen droom en daad te winnen?
De initiatiefnemers hadden in de conceptuele fase van Villamedia duidelijk voor ogen dat Villamedia een plek moest zijn, waar partijen elkaar konden ontmoeten en inspireren en waar samenwerkingen concreet gestalte zouden krijgen. Villamedia had op het gebied van netwerkactiviteiten een hoog ambitieniveau.

Otto van de Sanden van communicatiebureau Attacom geeft aan dat er intern op zakelijk vlak veel samengewerkt wordt. Er worden echter geen specifieke netwerkactiviteiten georganiseerd, maar men luncht wel samen. Daarnaast worden er soms spontane borrels en barbecues georganiseerd.
Volgens John van der Stelt* en Peter Mohnen van Schepnet BV had Villamedia op het gebied van netwerkactiviteiten een te hoog ambitieniveau en is van die ambitie niet genoeg terecht gekomen. De dynamiek binnen Villamedia komt voornamelijk van de ondernemers zelf. Het idee van synergie, de broedplaatsfunctie of geïnteresseerden van buiten trekken, is niet helemaal van de grond gekomen. "Het ambitieniveau was te hoog, vanwege het tegenzittende economische tij, vanwege de te kleine schaal en vanwege het feit dat iedereen toch vooral op zijn bedrijf gericht is. Uiteindelijk is Villamedia niet meer dan een bedrijfsverzamelgebouw, met wellicht een te breed bedrijfsprofiel, geworden."
Remon Tijssen* van Fluid heeft een zeer duidelijke visie op dit onderwerp: "Ik ben geïnteresseerd in het samenbrengen en samenwerking, maar fysieke clustering is een ouderwetse gedachte''.
Voor interaction designer Tijssen is de wereldwijde online design community dé inspiratiebron en denktank. Op het internet worden digitaal werk en ideeën uitgewisseld en becommentarieert men elkaars werk. De wereld is zijn werkplaats en hij voelt zich niet verbonden met of gebonden aan fysieke plaatsen als bedrijfsverzamelgebouwen of zelfs steden. Beleidsmakers en politici daarentegen denken (noodgedwongen) bij uitstek in locale en fysieke termen. Dat begrippenkader staat dus haaks op het internationale en virtuele werkterrein van de nieuwere creatieve sectoren als interaction design.

Villamedia als brand
Voor sommige geïnterviewden is Villamedia een duidelijk merk en representeert het specifieke achterliggende waarden. Weer anderen zien niets in een overkoepelend merk en concentreren zich liever op de eigen bedrijfsvoering. Mohnen en van der Stelt zien niet zoveel in Villamedia als paraplumerk. "Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen werk. Samenwerking is ook geen doel, maar een middel."
Tijssen ziet een overkoepelende brand ook niet zitten, maar wil wel iets kwijt over de waarden die Villamedia als geheel uitstraalt: "Villamedia straalt voor mij vooral de waarde zakelijkheid uit. Misschien zelfs wel teveel, in die zin vind ik het Temporary Art Center in Eindhoven een inspirerender initiatief."

Van de Sanden staat veel positiever ten opzichte van een Villamedia-merk: "In principe kan Attacom overal gevestigd zijn, maar Villamedia biedt een aantal voordelen. Ten eerste wordt er veel onderling samengewerkt en kun je in die zin een opdrachtgever altijd een totaalpakket aanbieden. Villamedia begint ook echt als merk te leven, hetgeen ook voor individuele bedrijven imagotechnische voordelen oplevert. Villamedia wordt geassocieerd met waarden en termen als frisheid, samenwerking, professionaliteit, specialistisch, jong, creativiteit, broedplaats en lerend, in de zin van kennisuitwisseling. Een mogelijke bedreiging is de besmetting van het gehele merk Villamedia, wanneer individuele bedrijven slecht werk afleveren. Sommige bedrijven worden te groot voor Villamedia en vertrekken helaas. Er is een pril bewustzijn over verdere gebiedsontwikkeling, om groeiende bedrijven vast te houden en het merk Villamedia nog sterker te maken". Leslie van Berkel (Ivorm Concept & Design) staat eveneens positief ten opzichte van het merk Villamedia: "Samen maak je Villamedia en hoe mensen van buitenaf daar tegenaan kijken. De naam is heel sterk. Als je jouw klanten de voordelen laat zien heb je het over Villamedia als paraplu en de korte lijnen daarbinnen. Dat zijn keywords die klanten geweldig vinden. De associatie die het oproept is samenwerking."

Frank Wirken van Francable Organisatieadvies & Projectrealisatie* concludeert dat Villamedia de potentie heeft om een merk te worden, wanneer het zich meer als een shopping mall gaat presenteren: "Grote opdrachtgevers kunnen dan hun briefing bij een onafhankelijk bureau binnen Villamedia neerleggen. Belangrijk is dat Villamedia het hele doosje Celebration uitdraagt en niet alleen het Marsje daarbinnen".

Starters
Op het punt van de kraamkamerfunctie van Villamedia zijn de respondenten het in grote lijnen eens. Men onderschrijft het belang van ruimtes voor starters. "Er moet meer inloop gecreëerd worden en een groter aantal bedrijven doorschuiven", zo zegt Wirken*. Het laatste knelpunt is volgens Wirken een zeer kwalijke zaak, omdat het in gaat tegen de basisgedachte achter het concept van Villamedia. "Volgens mij was Villamedia ook bedoeld als opstap, waar bedrijven doorgroeien en Villamedia ontstijgen. Dit gebeurt nauwelijks. Vroeger had je starterruimtes op de bovenste verdieping voor honderdvijftig euro. Dit worden nu ineens studio's. Dat is niet goed. Laten we de ruimtes dan bijvoorbeeld verbouwen tot stagelokalen. Dan zetten we diverse stagiaires binnen het gebouw bij elkaar. Het clusteren van jong talent zal zo veel nieuwe energie geven", aldus Wirken, die uiteenzet dat No House Wine een goed voorbeeld uit Rotterdam is waarin dat goed gewerkt heeft.

Volgens van Berkel zou Villamedia nog veel sterker als een plek voor startende bedrijven kunnen fungeren. Hij verwacht daarbij ook van de lokale overheid een grotere betrokkenheid. Zij zou ondernemers die al een paar stapjes verder zijn (financieel) moeten stimuleren om als adviseur op te treden.
Ook Schepnet BV* zou graag starters binnen Villamedia willen vestigen, voornamelijk vanwege het innovatieve aspect. Volgens Mohnen en Van der Stelt is het voor starters echter te duur om te huren. "De gemeente wil wel een eenmalige instapconstructie sponsoren, maar daarmee zijn de structurele exploitatieproblemen niet opgelost. Een mogelijke oplossing zou zijn om de exploitatie op gebiedsniveau (Veemarktkwartier, red.) te trekken. Er zou een beheersmaatschappij voor alle gebouwen in het Veemarktkwartier moeten komen", beweert van der Stelt. Volgens Mohnen en Van der Stelt ontbreekt de regie en zouden gemeente en ondernemers in het Veemarktkwartier daar initiatief in moeten tonen. ‘'De Stichting Veemarktkwartier heeft vooral een conceptueel doel, maar eerst moet de exploitatie op orde zijn, alvorens er conceptueel gedacht en gewerkt kan gaan worden."