Uncoverteam bezoekt Istanbul2010

• Rick
• 12.02.2010

Begin 2000 nam een kleine groep NGO's het initiatief te starten met de nominatie van Istanbul als Europese culturele hoofdstad. Dit mondde uiteindelijk uit in de aanvraag, waar de lokale en centrale overheid zich op het laatste moment achterschaarde. Cultuur was geen belangrijk thema in Turkije, vandaar dat de interesse vanuit officiële instanties niet direct erg groot was. Het selectiepanel en de EU roemden de nominatie van Istanbul onder andere vanwege het bottom up proces en de sterke betrokkenheid van ‘civil society'.

Het mooie bottom up proces heeft zich echter niet goed kunnen doorzetten. Uit gesprekken blijkt dat de samenwerking tussen de verschillende NGO's, publieke en private partijen niet soepel verloopt. De partijen wantrouwen elkaar en hebben geen gezamenlijke visie op cultuur. De overheid heeft weinig ervaring met ondersteuning van de culturele en creatieve sector en ziet cultuur met name als de traditionele kunsten en erfgoed. Haar belangrijkste strategie is dan ook het opknappen van de stad en het restaureren van het erfgoed om zo toeristen te kunnen trekken. De private sector heeft meer ervaring met het financieel ondersteunen van de culturele sector. Echter, haar insteek is die van economisch gewin middels slimme marketing en branding van de financier. Logische conclusie is dan dat kunstenaars moeten opletten met wat ze maken of schrijven. NGO's kiezen een sociaal maatschappelijke insteek. Ze willen het kunstklimaat versterken en inwoners van Istanbul kennis laten maken met kunst en cultuur. Hierdoor is er veel aandacht voor kunstprojecten in de vele wijken die Istanbul kent.

Het wantrouwen tussen de drie type organisaties is groot, wat mede komt doordat er in het verleden niet eerder op een dergelijke schaal is samengewerkt. Daar komt bij dat de kennis om zo'n groot event als Europese culturele hoofdstad te organiseren onvoldoende aanwezig was. Normaal wordt een festival of event in enkele maanden georganiseerd. Regelmatig zagen we verbazing als we vertelden dat Brabantstad in 2018 culturele hoofdstad wil worden en daar nu al geruime tijd aan werkt. Een dermate lange voorbereiding is in Turkije ongekend. Het gebrek aan kennis en organisatie ervaring leidde ertoe dat de aanvraagprocedures niet transparant waren. Voor kunstinitiatieven was het lange tijd onduidelijk wat de criteria waren of waarom hun aanvraag al dan niet was toegekend. De onduidelijkheid heeft er toe geleid dat personen (initiatiefnemers, intellectuelen en kunstenaars) afhaakten. De schaalgrootte van de stad maakt het proces ook moeilijk: Istanbul heeft 15 miljoen inwoners, verdeeld over 32 deelgemeenten. Ook deze deelgemeenten hebben interesse in Istanbul2010 en willen zelf projecten opzetten. Probeer dit alles maar eens te managen als centrale Istanbul2010-organisatie die neutraal wil zijn, maar niet zo wordt ervaren doordat de organisatie voornamelijk gefinancierd wordt door de overheid.

Kortom, het vinden en houden van een balans tussen de verschillende belangen en visies valt niet mee. Desalniettemin staat er een kwalitatief goed programma en staan kunst en cultuur op de agenda en het netvlies. Alle partijen zien de organisatie van het culturele hoofdstad jaar als een testcase van een nieuw type ‘governance'. Hopelijk leidt het tot het opzetten van een integrale visie op de ontwikkeling en inzet van cultuur in Istanbul.
Meer over Istanbul2010 kan je lezen in de vierde Uncover die in het najaar van dit jaar zal verschijnen. Wil je daar niet op wachten, kan je proberen de Istanbul 2010 site te doorgronden: www.en.istanbul2010.org